Acil aydınlatma neyi kapsar
Acil aydınlatma, şebeke beslemesi kesildiğinde insanların güvenli biçimde tahliye edilmesini sağlayan aydınlatmadır. IEC 60364-2-22 acil durum işletmesinin temel hükümlerini koyar; aydınlatma seviyeleri ve süre koşulları EN 1838 ile, acil aydınlatma armatürlerinin yapısı ise IEC 60598-2-22 ile tanımlanır. Üçü birlikte, yalnız elektrik projesini değil aydınlatma tasarımını da bağlar.
Kapsam üç ana başlıkta toplanır: kaçış yolu aydınlatması, panik alanları ve riskli çalışma alanları. Her biri kendi seviyesine ve süresine sahiptir; bir binada yalnız koridorun değil, toplanma alanlarının ve asansör bekleme mahallerinin de değerlendirilmesi gerekir.
Seviyeler ve süre
EN 1838, zeminde ölçülen korunmuş aydınlatma seviyelerini tanımlar. Tipik değerler şöyledir:
| Alan | Minimum seviye | Amaç |
|---|---|---|
| Kaçış yolu | 0,5 lx | Yolun güvenle görülmesi |
| Panik alanı (açık alan) | 1 lx | Yığılmanın önlenmesi |
| Riskli çalışma alanı | 15 lx | İşin güvenle tamamlanması |
Süre ise yangın senaryosu ve bina yönetmeliğiyle belirlenir; pratikte kaçış yolu aydınlatması çoğu yapıda 1 saat, tahliyenin uzun sürdüğü veya riskli alanların bulunduğu yerlerde 3 saat süreyle sağlanacak şekilde hesaplanır. Süre, armatür sayısıyla değil, batarya kapasitesiyle garanti altına alınır: her armatürün kW ve süre cinsinden ihtiyacı, toplam batarya enerjisine yazılır.
Besleme tipi: merkezi mi, kendiliğinden mi
Üç temel kurgu vardır. Kendiliğinden sistemlerde her armatürün kendi bataryası vardır; montajı kolaydır, her armatür bağımsız çalışır ancak bataryaların periyodik kontrolü ve değişimi bina genelinde yapılır. Merkezi sistemde tek bir batarya grubu tüm armatürleri besler; enerji hesabı merkezileşir, batarya ömrü yönetilebilir, ancak dağıtım hatları ayrıca korunmalı ve güvence altına alınmalıdır. Spot dönüşümlü sistemlerde bir grup armatür, kendi besleme hattının düştüğü anda devreye giren lokal invertörle beslenir; küçük alanlar için ekonomiktir.
Armatürler de ikiye ayrılır: sürekli yanan (maintained) armatürler şebeke varken de yanar; yalnızca acilde yanan (non-maintained) armatürler şebeke kesilince devreye girer. Yerleşim planında hangi armatürün hangi tip olduğu ayrı işaretlenmelidir; aksi halde sahada yanlış montaj kaçınılmazdır.
Tasarım adımları
Projelendirme belirli bir sırayla yürür:
- Yapının kat planı üzerinde kaçış yollarını ve panik alanlarını işaretleyin.
- Her alan için gerekli seviyeyi ve süreyi seçin.
- Armatür tipini belirleyin: sürekli yanan, yalnız acilde yanan ya da spot dönüşümlü.
- Montaj yüksekliğini ve aralığı hesaplayın; kaçış yolu boyunca ışık çizgisi kesilmemelidir.
- Her armatürün batarya süresini ve toplam enerji ihtiyacını hesaplayın.
- Besleme devresini ve test düzeneğini projelendirin.
Günlük aydınlatma tasarımından farkı, hesabın iki senaryo üzerinden yürütülmesidir: normal işletme ve acil işletme. Aynı armatür, ikinci senaryoda bataryadan beslenir ve bu durum ışık dağılımını da etkiler.
Yerleşim ve armatür aralığı
Seviyeler netleştikten sonra sıra yerleşime gelir. Kaçış yolu boyunca ışık çizgisi kesilmemeli; duvarlar, kolonlar ve tesisat elemanları ışığı gölgelememelidir. Armatürler kaçış yolu çizgisine hizalanır ve kapı eşikleri ile merdiven boşlukları ayrıca değerlendirilir. Merdiven kollarında her iniş ve çıkış noktasında aydınlık bulunması, korkuluk hizasının okunabilirliği için önemlidir.
Aralık hesabı, armatürün ışık dağılımı ve montaj yüksekliğiyle birlikte yapılır. Kaçış yolu için bir armatür, bir öncekinin aydınlattığı alanı kesmeden devretmelidir; pratikte montaj yüksekliği ile aralık arasında yaklaşık 1,5–2 kat oranı iyi bir başlangıçtır. Panik alanlarında ise daha geniş ve düzgün dağılımlı armatürler kullanılır; tek noktaya yoğunlaşan bir armatür alanı boş bırakır.
Batarya süresi ve lümen kaybı da yerleşime dahildir: LED armatürler ömrü boyunca lümen kaybeder, batarya ise şarj–deşarj döngüleriyle yaşlanır. Tasarımda başlangıç değerine değil, süre sonundaki korunmuş değere göre hesap yapılmalıdır; aksi halde ilk yıl sorunsuz görünen sistem, ikinci yıl seviyelerin altına düşer.
Asansör bekleme mahalli, tuvaletler ve toplantı odaları gibi kaçışla doğrudan ilişkili alanlar da plana işaretlenmelidir; bazı yapılarda bu mahallere bağımsız acil armatür gerekir. Yerleşim planı ile elektrik projesi arasındaki tutarlılık, sahada armatür numaralarının izlenebilirliğiyle sağlanır.
Besleme devresi ve test disiplini
Acil aydınlatma hattı, ana şalterin besleme tarafında; yani şebekeden gelen enerjinin ana şaltere ulaşmadığı bir noktadan beslenir. Böylece ana şalter açıldığında acil aydınlatma da devre dışı kalmaz. Değiştirme anahtarı (changeover) bu noktada konumlanır ve besleme kesildiğinde bataryaya geçişi sağlar.
Her acil devreye bir test anahtarı ve test noktası konur; aksi halde saha kontrolü kabloyu sökmekten geçer. Test disiplini iki kademede yürür: düzenli kısa süreli işlev testi ve yılda bir tam süre testi. Bataryalar yaşlandıkça süre kısalır; bu yüzden süre testinin tarihi ve sonucu bir kayıt defterinde tutulur. Tasarım dosyasında her armatürün konumu, tipi ve batarya süresi listelenmelidir.
Sık yapılan hatalar: ana şalterden beslemek, panik alanlarını hesaba katmamak, yalnız kaçış yolu seviyesini sağlamak ve test noktalarını projeye koymamaktır.
GorkyCAD Pro'da aydınlatma devreleri ve acil hattı proje modelinde tanımlanır; armatür listesi ve PDF dokümantasyonu aynı kaynaktan üretilir.
Kabul, bakım ve kayıt
Sistem devreye alındıktan sonra iki tür kontrol yapılır: işlev testi ve süre testi. İşlev testi kısa sürelidir ve besleme kesintisinde armatürlerin devreye girdiğini doğrular. Süre testi ise sistemi tam olarak batarya süresi boyunca çalıştırır ve seviyenin hiç düşmeden korunduğunu ölçer. Süre testinin yapıldığı tarih ve sonuç, bakım kaydına işlenir.
Periyodik bakım, batarya kapasitesinin izlenmesini ve bağlantı sıkılığının kontrol edilmesini kapsar. Pratikte işlev testi aylık, tam süre testi yılda bir yapılır; üretici talimatı farklı bir periyot öngörüyorsa ona uyulur. Test edilmeyen bir acil aydınlatma sistemi, kağıt üzerinde mevcut olsa da fiilen yoktur.
Tasarım ve teslim dosyasında her armatürün yeri, tipi, batarya süresi ve devre numarası listelenmelidir; değişiklikler bu listeye işlenir. Binanın kullanım amacı değiştiğinde — örneğin ofisin bir bölümü depoya dönüşürse — kaçış yolları yeniden çizilir ve hesap güncellenir.
Ücretsiz başlayın, kredi kartı gerekmez →
Sık sorulan sorular
Acil aydınlatma için hangi standartlar geçerlidir?
Elektrik tesisatı tarafında IEC 60364-2-22, aydınlatma seviyeleri ve süre için EN 1838, armatür yapısı için IEC 60598-2-22 temel referanslardır. Projede kullanılacak standart setini yetkili denetçiyle netleştirmek gerekir.
Kaçış yolu için kaç lux yeterlidir?
EN 1838'a göre kaçış yolu boyunca zeminde en az 0,5 lx korunmuş aydınlatma seviyesi aranır; panik alanlarında bu değer 1 lx'e, riskli çalışma alanlarında 15 lx'e çıkar.
Süre neden armatür sayısına göre değil bataryaya göre belirlenir?
Çünkü aydınlatmayı batarya sürdürüyordur. Her armatürün gücü ile gerekli sürenin çarpımı toplam batarya enerjisini verir; kapasite bu toplamı karşılayacak şekilde seçilir.
Acil hattı neden ana şalterden sonra beslenmemeli?
Çünkü ana şalter açıldığında acil aydınlatmanın da devre dışı kalması güvenlik açığı yaratır. Besleme, ana şalterin önüne yani şebeke tarafındaki bir noktadan alınır.